Home Actueel De strijd van Bart Knols

20 december 2018

De strijd van Bart Knols

Het zoemt en het prikt. Je kunt er flink ziek van worden. En medisch entomoloog, malariadeskundige en entrepreneur Bart Knols weet er alles van. We hebben het over muggen. Malariamuggen met name. Knols’ werk én leven draait om het ontwikkelen van duurzame en praktische oplossingen om Afrika’s meest beruchte ziekmaker uit te roeien. Op 6 december won hij voor zijn inspanningen de Marc Cornelissen Brightlands Award. Brightlands vroeg hem naar zijn drijfveren. Natuurlijk wilden we ook weten waar hij zijn prijs – 35.000 euro – aan besteedt.

  Iedere twee minuten sterft er een kind aan malaria

De malariamug. Waarom?

‘Wist je dat iedere tweede persoon die ooit geleefd heeft, gestorven is aan een muggenbeet? Iedere twee minuten sterft er een kind aan malaria. Elk jaar sterft een half miljoen mensen aan deze ziekte. Dat zijn vooral kinderen onder de vijf jaar. Malaria heeft dus een enorme impact. Het is het belangrijkste gezondheidsprobleem in Afrika. Daarnaast is het een fascinerende ziekte. Zeker voor iemand met een achtergrond als bioloog, zoals ik. De malariamug vloog al rond in de tijd van de dinosauriërs.’

Je bent ook besmet met het Afrika-virus

‘Als je in het Rooms Katholieke zuiden opgroeit – ik kom uit Meerssen – dan kom je bijna onvermijdelijk met Afrika in aanraking. Ik werd als jongetje geboeid door de verhalen over slangen en olifanten van een missionaris uit Ghana. Ze prikkelden mijn liefde voor de natuur, de nieuwsgierigheid naar het continent. Op mijn 19e kon ik voor mijn studie biologie in Wageningen op stage in Kenia. Ik werd gegrepen door het land en heb mijn studie zo ingericht dat ik steeds terug kon. Later woonde ik in totaal 11 jaar in Afrika, waarvan 3 in Zambia. Ik heb daar eens water gedronken uit de Zambezi rivier. Volgens de overlevering ben je dan levenslang besmet met het Afrikavirus.’

De strijd tegen malaria stagneert

‘De afgelopen 15 jaar zijn er grote successen geboekt in de strijd tegen malaria. Er werden op grote schaal klamboes verspreid, er kwam betere medicatie en het werd gemakkelijker om malaria snel te diagnosticeren. In 2015 merkten we dat de resistentie voor de insecticiden in de klamboes toenam. Vooral in waterrijke landen zoals Nigeria en Congo groeit de ziekte weer hard. Het pakket maatregelen is dus aan vernieuwing toe. Daarom zijn we op zoek naar innovatieve, duurzame alternatieven. We werken nu aan een vangstmethode waarbij geen gebruik gemaakt wordt van insecticiden. Door het winnen van de Marc Cornelissen Brightlands Award komt dit onderzoek nu in een stroomversnelling.’

Vertel. Wat ga je met je prijs doen?

‘Ik wil twee dingen doen. Met een deel van het geld wil ik een fellowship voor twee studenten in Tanzania financieren. Deze twee fellows gaan dan één jaar lang met mijn team verder werken aan het valsysteem voor muggen. We ontwikkelen een val voor de buitengevel van huizen. Door met een mini-ventilator lichaamsgeur te verspreiden lokt hij muggen. In de val worden muggen besmet met een schimmel die hen uitschakelt. Het elektromotortje voor de ventilator wordt overdag opgeladen met behulp van zonne-energie.


De schimmel maakt insecticiden overbodig. Het is dus een duurzame manier om muggen te verdelgen. Omdat de dode muggen in een beker worden opgevangen, zien de mensen het effect van de val. Dat draagt bij aan de bewustwording. Het is ons doel om deze val straks voor minder dan 5 dollar per huis beschikbaar te stellen. Op die manier leveren we een bijdrage aan de gezondheid van de samenleving. Dat vind ik belangrijk. Ik vind het mooi om jonge onderzoekers op een andere manier naar een probleem te laten kijken. Om hen iets te laten ontwikkelen dat zinvol is, dat toepasbaar is en dat zo de markt op kan. Wat dat betreft zie ik overeenkomsten in mijn manier van werken en die op de Brightlands campussen. Wetenschap en entrepreneurship gaan heel goed samen.’

En je tweede plan?

‘De rest van het geld steek ik in onderzoek dat ik in Washington wil doen. Daar is in de Nationale Gezondheidsbibliotheek negen meter nog onontgonnen documentatie beschikbaar over hoe de Amerikaan Fred Soper vroeger muggen bestreed. Veel van zijn kennis zijn we vergeten. Ik wil weten of wat vroeger succesvol was ook nu kan werken. Ik denk dat we niet alleen naar de nieuwste technologie moeten kijken, maar dat we ook slim gebruik moeten maken van beproefde, maar vergeten kennis om zo tot een effectief pakket aan maatregelen te komen. De kennis die ik daar opdoe, wil ik in een boek verwerken: ‘Malaria, The then, the now, the end’. Ik draag het boek op aan Marc met wie ik wel enige verwantschap voel. Net als hij werk ik vaak in moeilijke omstandigheden. Het geduld, het doorzettingsvermogen en het optimisme dat Marc tijdens zijn poolreizen hielp, heb ik nodig bij de uitdagingen die ik tegenkom in de strijd tegen malaria.’ 

Wat heeft de Marc Cornelissen Brightlands Award je nog meer gebracht?

‘Ik vond het geweldig om deel uit te maken van een ongekend indrukwekkende bijeenkomst. Ik denk dat het verhaal van Marcs vriend Petter Nyquist (zie foto) iedereen diep geraakt heeft. Ook de kennismaking met de andere genomineerden vond ik heel waardevol.


Voor Matthijs en Sjim van Mens Achter de Patiënt kan ik de schakel naar contacten binnen de Radboud Universiteit zijn als zij naar Nijmegen willen uitbreiden. Met Ap Verheggen van SunGlacier Technologies heb ik afgesproken dat ik met hem meega als hij weer de woestijn intrekt. De andere genomineerden zijn ook met fascinerende zaken bezig. Wat dat betreft was de uitreiking voor mij heel spannend. Het was allesbehalve een gelopen race!’


Terug naar het overzicht

Auteur:
Redactie
Brightlands

Publicatie over partner(s):


Tags

Health Valley Partners