Kris Verburgh: “We kunnen ouderdom omkeren”

16 mei 2017
Bij het grote publiek staat Kris Verburgh bekend als arts en onderzoeker met veroudering als vakgebied. “Waarom worden wij ouder? En hoe kunnen hoe wij dat proces beïnvloeden? Dat soort vragen boeien me,” vertelt de Vlaming.

health-valley-connect-interview-kris-verburgh.png
 
“Als je veroudering bestudeert, dan bestudeer je eigenlijk de meeste ziektes die onze samenleving plagen. De meeste ziektes die we dan tegenkomen, zoals hart- en vaatziekten, osteoporose, alzheimer en oogziektes, zijn verouderingsziektes. Wie grondig naar ouderdom kijkt, onderzoekt in feite de belangrijkste oorzaak van 86% van alle gezondheidskosten.”

Fascinatie voor ouderdom
Het drastisch verlagen van die gezondheidskosten is een belangrijke drijfveer voor Kris. Maar zeker niet de enige:

“Ook vanuit biochemisch en fysiologisch oogpunt is ouderdom een enorm interessant onderwerp. Al die verouderingsprocessen zijn inherent aan de werking van het lichaam. Je komt dan ook snel uit bij de rol van voeding: momenteel de krachtigste methode om veroudering te vertragen.”

De reden dat wij sterven
Zijn fascinatie komt ook voort uit filosofisch oogpunt. “Veroudering is de reden dat wij sterven. Maar waarom? Welk evolutionair voordeel hadden we daarbij? Want langer leven betekent toch langer voortplanten?”

“In de oertijd had het geen nut om driehonderd jaar oud te worden, aangezien je meestal voor je dertigste in een ravijn was gevallen of opgepeuzeld werd door een sabeltandtijger.”

Volgens Kris verouderen we dus omwille van evolutionaire verwaarlozing: “de natuur had geen reden om ons optimaal fit en gezond te houden na dertig jaar, omdat we dan meestal al reeds door externe doodsoorzaken, zoals sabeltandtijders, gestorven zouden zijn.”
 

“VEROUDERING IS DE REDEN DAT WIJ STERVEN. MAAR WAAROM?”

 
Morbiditeit inkrimpen
Kris richt zich in zijn onderzoek niet zozeer op het verlengen van de uiterste leeftijd. Hij wil vooral de morbiditeit – de periode dat we ziek zijn – drastisch inkrimpen. “In het westen zijn we in feite al chronisch ziek als we de veertig passeren.”

“Als arts zou ik blij zijn als we via een gezonde levensstijl en nieuwe technologieën negentig jaar oud worden zonder langdurig ziek te zijn.”
 
120 jaar of ouder
Hoe oud we uiteindelijk maximaal worden levert interessante discussies op. “Sommigen trekken de grens bij 120 jaar. Anderen verwachten dat dit dankzij evolutionaire processen nog verder kan oplopen. Studies tonen dit ook wel aan, hoewel het zeer langzaam gaat.”

“Andere onderzoekers geloven dat dankzij nieuwe biotechnologieën - nog ontwikkeld in deze eeuw - mensen honderden jaren oud kunnen worden, terwijl ze er uitzien als dertigers.”

Ouderdom omkeren
Als we inzoomen op de nieuwe technologieën die Kris aanhaalt, zijn er enkele veelbelovende ontwikkelingen die haast sciencefictionachtig aandoen.

“Heel wat onderzoekers en bedrijven realiseren zich dat als je veroudering kan vertragen, je het risico vermindert op talloze verouderingsziektes, zoals hart- en vaatziekten en Alzheimer. Dat houdt niet op bij enkel ouderdom vertragen. Het ultieme doel is namelijk om ouderdomsprocessen om te keren.”

Vanuit medisch en biochemisch oogpunt lijkt dit niet onmogelijk.
 
“Epigenetische veranderingen in de cel zorgen ervoor dat we ouder worden. Die processen kunnen we omkeren met medicatie die op het epigenoom werkt. Wetenschappers slagen erin veroudering gedeeltelijk om te keren in proefdieren door de energiecentrales van de cellen te verjongen, of door ‘senescente’ cellen op te ruimen.”
 

“HET ULTIEME DOEL IS OUDERDOMSPROCESSEN OM TE KEREN.”


“Een andere mogelijkheid is via stoffen crosslinks te breken. Crosslinks verbinden de eiwitten die onze weefsels opbouwen. Hierdoor verliezen weefsels hun flexibiliteit met staar, hoge bloeddruk, slechte nierfuncties of andere ouderdomsziektes als gevolg.”

Crosslinks breken en rimpels verdwijnen
Crosslinks tonen aan hoe één verouderingsproces verantwoordelijk is voor tientallen ziektes. Kris: “Wetenschappers zijn bezig om zogenaamde crosslinks-brekers te testen op muizen. Het lijkt dat deze brekers de nadelige verbindingen weten door te knippen, zodat weefsels weer flexibel worden.”

“Stijve bloedvaten worden weer elastisch, zodat het hart bloed weer krachtig rondpompt. De nierfunctie verbetert. Bijkomend effect is dat zelfs rimpels kunnen verdwijnen.”

Breekhamers en moleculaire pincetten
Dat de biotechnologische ontwikkelingen bijna niet bij te houden zijn, beaamt Kris ook. “De drijfveer achter deze innovatieslag is dat we de laatste jaren veel betere gereedschappen ontwikkelen om in te grijpen op het lichaam.”

“Vroeger stond geneeskunde in het teken van breekhamers: weinig nauwkeurige instrumenten en behandelmethodes, zoals macro-chirurgie en klassieke medicatie. Nu gebruiken we het equivalent van moleculaire pincetten.”
 

“HET LICHAAM IS EEN 1,80 METER GROTE NANOMACHINE.”


Het lichaam is wat dat betreft een 1,80 meter grote nanomachine volgens Kris. “Problemen ontstaan op moleculair niveau: een schaal die zo klein is dat je als arts voorheen weinig kon betekenen.”

Een mooi voorbeeld is immunotherapie om kanker te behandelen. “Daarmee kunnen we veel gerichter en effectiever te werk gaan en alleen kankercellen aanvallen. In tegenstelling tot een breekhamer-aanpak zoals chemotherapie die ook de gezonde cellen beschadigt.”
 
Prettige herinneringen activeren
“Via optogenetics (een methode die met licht specifieke neuronen aan of juist uitzet) zijn we zelfs in staat individuele cellen te beïnvloeden,” vertelt Kris. “Men kan op die manier herinneringen inplanten en wissen in muizen. Of zelfs depressie genezen door prettige herinneringen te activeren.”

“In het verlengde daarvan horen we ook steeds meer over CRISPR: een veelbelovende methode om snel en eenvoudig genen te herschrijven. Gewoon thuis aan de keukentafel. Vroeger had je daar een miljoenen kostend lab voor nodig, nu koop je een setje online voor 75 dollar.”
 

“VROEGER HAD JE DAAR EEN MILJOENEN KOSTEND LAB VOOR NODIG, NU KOOP JE EEN SETJE ONLINE VOOR 75 DOLLAR.”

 
Wereldwijde revolutie
Het lijkt dat er een wereldwijde biotechnologische revolutie gaande is in verouderingsonderzoek. Niet alleen op vooraanstaande universiteiten als Harvard, maar ook in innovatie-hotspots als Sillicon Valley wordt er volop aandacht aan besteed én in geïnvesteerd.
 
“Op Harvard doen ze heel interessant onderzoek naar stoffen in ons bloed die een verjongend effect hebben. Andere onderzoekers bestuderen stoffen die de verbrandingsovens van onze cellen – de lysosomen – een enorme opknapbeurt geven.”

“En dat is nodig ook, want naarmate we ouder worden, functioneren deze verbrandingsovens steeds slechter. Afval hoopt op in de cel, met alle gevolgen van dien.”

Is veroudering een ziekte of niet?
Los van alle technologische vooruitgang, is er volgens Kris nog altijd niet voldoende aandacht voor ouderdomsonderzoek, hoewel er wel een kentering plaatsvindt: “Er is een heel interessante discussie gaande over dit onderwerp: is veroudering een ziekte of niet?”
 
“Als aparte organen verouderen, heet het een ziekte. Als de hersenen verouderen, heet het dementie. Als het hart veroudert is het een hartziekte. Maar als het hele lichaam veroudert, noemen we dat geen ziekte, maar is het normaal en natuurlijk.”
 
“Sommige onderzoekers beschouwen veroudering als een 100% dodelijke, 100% overerfbare multi-systeemziekte veroorzaakt door evolutionaire verwaarlozing.”

Overheid: veroudering is geen ziekte
“Voor die onderzoekers zijn veroudering en verouderingsziekten hetzelfde: dezelfde mechanismen die zorgen voor veroudering, zorgen immers ook voor alle verouderingziekten. Maar de overheid beschouwt veroudering niet als een ziekte: daarom gaat er zeer weinig onderzoek naar veroudering, terwijl het de belangrijkste oorzaak is van de meeste ziektes die onze samenleving teisteren...”
 

“SOMMIGE ONDERZOEKERS BESCHOUWEN VEROUDERING ALS EEN 100% DODELIJKE, 100% OVERERFBARE MULTI-SYSTEEMZIEKTE.”

 
Ons eigen lichaam programmeren
Los van deze discussie gaat de 21ste eeuw ons grote biotechnologische omwentelingen brengen. Kris: “Veel mensen onderschatten de revolutie die op til is. Ze onderschatten de mogelijkheden van nieuwe technologieën zoals CRISPR-cas 9, optogenetica en artificiële intelligentie.”

“Vaak vergelijk ik het met de computerrevolutie van eind vorige eeuw, die transformeerde ook onze levens, manier van werken en maatschappij. Toen bouwden en programmeerden we computers. In de 21ste eeuw zullen we leven bouwen en programmeren. In plaats van digitale software, gaan we biologische software herschrijven.”
 
Kris sluit af: “Als arts krijg ik voor het eerst het gevoel dat we echt een verschil gaan maken. We zullen eindelijk ziektes kunnen genezen in plaats van enkel de symptomen te behandelen.”
Terug naar het overzicht

Reacties

Log in om te reageren

Reageer als eerst op dit bericht!