Van ademhalen naar zelfregie: hoe virtual reality-ervaring DEEP wordt inzet voor mentale veerkracht
Wat als je niet met woorden, maar door te spelen leert omgaan met stress en spanning? DEEP is een virtualreality-ervaring waarin diepe, rustige ademhaling je letterlijk en figuurlijk drijvende houdt. Onderzoek laat veelbelovende resultaten zien voor ontspanning en emotieregulatie, onder andere bij jongeren in de forensische zorg. Toch blijkt de weg van innovatie naar dagelijkse zorgpraktijk ingewikkeld. Niki Smit en Eva Maršálková vertellen hoe DEEP ontstond, wat het in de praktijk teweegbrengt en waarom ze via Health Valley op zoek zijn naar partners die de stap naar structureel gebruik kunnen helpen zetten.
Wanneer spanning de overhand neemt
Een jongvolwassene zet een VR-headset op en belandt in een kleurrijke onderwaterwereld. Aanvankelijk is de omgeving rustig en uitnodigend. Maar dan verandert het landschap. De geluiden worden intenser en de omgeving voelt steeds dreigender. Het wordt ongemakkelijk. Zo ongemakkelijk zelfs dat ze overweegt de headset af te zetten.
Toch besluit ze door te ademen. Ze merkt dat de spanning uiteindelijk afneemt en dat ze de situatie aankan.
Het is een ervaring die Niki Smit, Director of Game Design & Art bij Explore Deep en medeoprichter van studio Monobanda, bijbleef uit onderzoek naar de toepassing in de forensische zorg. De deelnemer herkende iets belangrijks: ook in het dagelijks leven verdwijnen moeilijke situaties niet vanzelf, maar kun je leren er anders mee om te gaan.
Het is een ervaring die Niki Smit, Director of Game Design & Art bij Explore Deep en medeoprichter van studio Monobanda, bijbleef uit onderzoek naar de toepassing in de forensische zorg. Een patiënt die DEEP een maand gebruikte, herkende hetzelfde en zei hier het volgende over:
"In DEEP vond ik het soms best moeilijk om op mijn ademhaling te blijven focussen, zeker wanneer de tunnels donkerder werden. Dat lukte na een paar sessies beter en kon ik ook rustig blijven. Maar toen bedacht ik dat dat ook zo is in het echte leven. Als ik mijn diepe ademhaling inzet wanneer ik spanning voel, kan ik misschien wel uitbarstingen voorkomen".
Voor mensen die moeite hebben hun emoties te reguleren, kan dat inzicht waardevol zijn. Juist bij oplopende spanning is het niet altijd eenvoudig om bewust ademhalingstechnieken toe te passen. Hoe leer je iemand die vaardigheden op een toegankelijke manier aan, liefst voordat een situatie escaleert?
Een onderwaterwereld die reageert op je ademhaling
Vanuit die vraag ontstond DEEP, een meditatieve virtualreality-ervaring waarin diepe buikademhaling de belangrijkste vorm van besturing is.
Met een VR-headset betreedt de gebruiker een abstracte driedimensionale onderwaterwereld. Door rustig en diep te ademen beweegt die door de omgeving. Verandert de ademhaling, dan reageert de virtuele wereld daarop.
Er is geen traditionele controller nodig om vooruit te komen. Het eigen lichaam vormt de verbinding tussen de gebruiker en de spelomgeving.
Niki ontwikkelde DEEP vanuit een persoonlijke behoefte. Als creatief maker merkte hij dat traditionele vormen van meditatie niet altijd aansloten bij mensen die juist behoefte hebben aan activiteit, interactie en een concreet doel.
Spelen bood een andere ingang.
“De meest effectieve manier van leren die we hebben, is spelen,” vertelt Niki.
Bij DEEP krijgt de gebruiker directe, intuïtieve feedback op de ademhaling. Wie de techniek loslaat, merkt dat aan de beweging en veranderingen in de omgeving. Zonder strafpunten of nadrukkelijke correcties ontstaat een uitnodiging om opnieuw rustig adem te halen.
Volgens Niki ligt daarin de kracht van de ervaring: een abstracte ademhalingsoefening wordt een handeling die je kunt voelen en oefenen.
De meest effectieve manier van leren die we hebben, is spelen. - Niki Smit, Monobanda / DEEP
Van creatieve innovatie naar wetenschappelijk onderzoek
Monobanda combineert artistiek ontwerp, spelprincipes en interactieve technologie. Bij DEEP raakten ook wetenschappers al vroeg betrokken. Wat begon als een creatieve verkenning, groeide uit tot een onderzoeksgerichte toepassing voor ontspanning en het oefenen van zelfregulatie.
DEEP is inmiddels onderzocht bij verschillende doelgroepen, waaronder kinderen, adolescenten, jongvolwassenen en mensen in de forensische psychiatrische zorg.
In een gerandomiseerde studie met 112 jongeren met verhoogde angstklachten werden onder meer vermindering van angst en spanning na het spelen en aanhoudende gunstige ontwikkelingen bij herhaald gebruik aangetoond.
In een pilot binnen het speciaal onderwijs werden de positieve effecten op spanning verder bevestigd. Zo bleek dat de ontspanning na één speelsessie wel tot 2 uur kon aanhouden.
Ook studies binnen de forensische psychiatrie laten veelbelovende resultaten zien. Binnen deze studies is gekeken of DEEP de patiënten kan ondersteunen bij het beter omgaan met spanning, stress en boosheid.
De meest recente studie binnen vier forensische organisaties liet zien dat het gebruik van DEEP kan bijdragen aan de vermindering van boosheid; mede door het actief oefenen van de diepe ademhaling met biofeedback.
Daarnaast wordt onderzoek gedaan naar het gebruik van DEEP in jeugddetentiecentra in Amerika. Voorlopige resultaten uit een pilot met 73 adolescenten wijzen op verbeteringen in onder meer PTSS-symptomen, emotieregulatie, emotioneel bewustzijn en impulscontrole. Meer studies binnen deze populatie volgen nog.
Voor Niki en Eva Maršálková, Producer en Strategy Consultant bij DEEP, bevestigt het onderzoek dat spelenderwijs ademhalen een interessante aanvulling kan zijn op bestaande ondersteuning.
Tegelijkertijd benadrukken ze dat DEEP geen vervanging is voor behandeling. De toepassing is bedoeld als aanvullend hulpmiddel, waarvan de geschiktheid afhankelijk is van de gebruiker, de zorgcontext en professionele begeleiding.
Van ontspannen tot oefenen onder spanning
Niet iedere gebruiker heeft dezelfde behoefte. Daarom kent DEEP verschillende toepassingen.
DEEP Relax richt zich op ontspanning en zelfstandig gebruik, bijvoorbeeld in een wachtruimte, een rustruimte voor medewerkers of als onderdeel van een bestaande begeleidingssituatie.
DEEP Exercise is gericht op het versterken van de ademhalingsfunctie, met mogelijke toepassingen rond herstel en revalidatie.
DEEP Challenge gaat een stap verder. Hierin wordt de gebruiker bewust geconfronteerd met spannende elementen, om ademhaling en emotieregulatie te oefenen terwijl de spanning oploopt. Deze variant is bedoeld voor gebruik binnen een begeleide therapeutische context.
Juist die mogelijkheid om verschillende ervaringen aan te bieden, maakt DEEP volgens de makers breed inzetbaar.
Eva benadrukt dat zorgprofessionals daarbij zelf moeten kunnen beoordelen wat bij iemand past. Sommige gebruikers kunnen zelfstandig aan de slag, terwijl anderen eerst uitleg, begeleiding of een minder uitdagende versie nodig hebben.
Die flexibiliteit is een kracht, maar blijkt tegelijkertijd een belangrijke uitdaging.
Veel mogelijkheden, maar waar begint implementatie?
DEEP heeft internationale erkenning gekregen, is onderwerp van meerdere wetenschappelijke onderzoeken en wordt door gebruikers en betrokken professionals positief ontvangen.
Toch is de toepassing nog niet vanzelfsprekend onderdeel van de dagelijkse zorg.
Volgens Niki zit het probleem niet uitsluitend in de technologie of het beschikbare onderzoek, maar vooral in de aansluiting op de manier waarop zorgorganisaties werken en besluiten nemen.
Zorginstellingen hebben te maken met hoge werkdruk, beperkte middelen en uiteenlopende zorgvragen. Ze zoeken daarom oplossingen voor herkenbare, concreet omschreven problemen.
DEEP kan op meerdere terreinen relevant zijn, van ontspanning en emotieregulatie tot het oefenen van ademhaling. Maar juist die brede inzetbaarheid maakt het moeilijk om één heldere positie binnen de zorg te vinden.
Niki noemt dat zowel de kracht als de valkuil van de innovatie.
Een zorgorganisatie wil niet alleen weten of gebruikers zich prettiger voelen. Voor structurele invoering zijn ook andere vragen belangrijk. Hoe past de toepassing binnen bestaande werkprocessen? Hoeveel begeleiding vraagt het? Wat betekent het voor medewerkers? En welke opbrengsten staan tegenover de investering?
Daar ligt volgens de makers nog een belangrijke opgave.
De volgende stap vraagt om meer dan onderzoek
DEEP heeft al verschillende onderzoeks- en ontwikkelfasen doorlopen. Wat Niki en Eva nu vooral zoeken, zijn mogelijkheden om de bestaande toepassing daadwerkelijk beschikbaar te maken voor meer gebruikers.
Ze willen voorkomen dat iedere nieuwe samenwerking opnieuw uitsluitend uitmondt in onderzoek of verdere productontwikkeling.
“We hebben een product dat moet landen,” zegt Niki.
Daarbij kijken ze nadrukkelijk naar organisaties die al VR-toepassingen aanbieden binnen zorg, welzijn of begeleiding.
Voor zulke aanbieders kan DEEP een aanvulling zijn op een bestaand platform. Een zorgorganisatie hoeft dan niet zelf een volledig nieuwe technische omgeving te introduceren en het bedrijf hoeft niet alle installatie, ondersteuning en distributie zelfstandig te organiseren.
Eva ziet ook kansen voor praktijkgericht implementatieonderzoek. Niet nogmaals uitsluitend onderzoeken wat een gebruiker tijdens een sessie ervaart, maar inzicht krijgen in de organisatorische en financiële meerwaarde.
Bijvoorbeeld door samen met een zorgorganisatie te onderzoeken hoe DEEP wordt ingezet, wat dat vraagt van professionals en welke effecten op processen, inzetbaarheid en kosten daadwerkelijk meetbaar zijn.
Dat soort kennis kan helpen om een veelbelovende toepassing om te zetten in een onderbouwde keuze voor de zorgpraktijk.
Health Valley als verbindende schakel
Voor Health Valley raakt dit vraagstuk direct aan de ambitie om innovaties niet alleen te ontwikkelen, maar ze ook te helpen landen in de praktijk.
Monobanda is al jarenlang partner van het Health Valley-netwerk. In gesprekken met innovatiemanager Annemarie de Vries wordt onderzocht welke verbindingen de volgende stap voor DEEP kunnen ondersteunen.
Dat begint bij het scherper formuleren van de vraag. Welke zorgorganisaties hebben daadwerkelijk behoefte aan een laagdrempelige manier om ademhaling en emotieregulatie te oefenen? Welke technologieaanbieders zoeken aanvullende VR-content? En welke partijen kunnen helpen bij een passende implementatie en businesscase?
Health Valley kan hier een rol spelen door partijen met elkaar in contact te brengen, relevante expertise te verbinden en mogelijkheden voor praktijkgerichte samenwerking te verkennen.
Dat sluit aan bij Goede Gezondheid en Passende Zorg. Niet iedere zorgvraag vraagt om een zwaardere behandeling of een nieuwe voorziening. Soms ligt de kans juist in het toegankelijk maken van vaardigheden waarmee mensen meer eigen regie kunnen ontwikkelen, als aanvulling op bestaande ondersteuning.
Maar passende zorg betekent ook dat een innovatie aansluit op wat gebruikers, professionals en organisaties daadwerkelijk nodig hebben.
Voor DEEP is precies dat de volgende uitdaging.
Proefduik: help DEEP landen in de zorgpraktijk
DEEP is onderzocht, bekroond en positief ontvangen. Nu is het tijd voor de volgende stap: gebruik in de dagelijkse praktijk. Daarom zoeken Explore DEEP en Monobanda, samen met Health Valley, maximaal 3 partners voor een Proefduik. Als zorgorganisatie zet je DEEP een periode in binnen je eigen werkprocessen. Als VR-platformaanbieder of distributeur bied je DEEP aan via je bestaande platform of netwerk. Samen brengen we in kaart wat het vraagt van professionals en wat het oplevert voor organisatie en kosten. Je begint dus niet vanaf nul, maar met een onderzochte toepassing en een team dat met je meedenkt.
Zie jij een plek voor DEEP in jouw organisatie of platform? Meld je aan bij Annemarie de Vries van Health Valley, of neem direct contact op met Monobanda.
Meer informatie: monobanda.eu en exploredeep.com.
